🌿 तुलसी (बेसिल) Ocimum basilicum
🌿 सुगंधित जड़ी-बूटी 🧬 पुदीना कुल (Lamiaceae)
तुलसी (बेसिल) (सुगंधित जड़ी-बूटी) के साथी पौधे: साथ अच्छी तरह बढ़ने वाले पड़ोसी, जिन्हें यह पसंद नहीं करता वे पौधे और बुवाई के सुझाव। EkoHarita — Dünya varmış!
🌿 इंटरैक्टिव तालिका में खोलें
अच्छे पड़ोसी — साथ लगाए जा सकते हैं
बुरे पड़ोसी — अगल-बगल न लगाएँ
उगाने एवं बुवाई के सुझाव
📅 बुवाईआखिरी पाले के बाद घर के अंदर पौध के रूप में शुरू करें, या गर्म मिट्टी में (कम से कम ~18°C; अंकुरण के लिए सर्वोत्तम 21-29°C, आदर्श 24-29°C) सीधे बोएँ; अंकुरण में 5-14 दिन लगते हैं; यह ठंड के प्रति बहुत संवेदनशील है।
🌱 गहराई0.3-0.5 cm (बहुत उथला बोएँ, बीज छोटा होता है; USU 1/8 इंच ~0.3 cm की सलाह देता है, अधिकतम 0.6 cm)।
📏 दूरी20-30 cm
🌞 धूपपूर्ण धूप
💧 सिंचाईनियमित सिंचाई; मिट्टी नम रखें पर पानी न भरे
🧺 कटाईपौधे को फूल पर जाने से रोकने के लिए लगातार पत्तियाँ तोड़ते रहें; फूल की कलियाँ दिखते ही काट दें
🪴 मिट्टीपोषक तत्वों से भरपूर, जैविक पदार्थ से भरी, अच्छी जल-निकासी वाली दोमट (loamy) मिट्टी; आदर्श pH 6.0-7.5 (हल्की अम्लीय से उदासीन); भरपूर ह्यूमस/पकी हुई खाद मिलाएँ।
⭐ कठिनाईमध्यम
🗓️ मौसमवसंत
📅 कैलेंडर उत्तरी गोलार्ध के अनुसार है; दक्षिणी गोलार्ध में बुवाई का समय ~6 महीने आगे-पीछे करें।
💡 मुख्य सुझाव: तुलसी ठंड के प्रति बहुत संवेदनशील है; तापमान 10°C से नीचे गिरते ही उसे तुरंत घर के अंदर ले आएँ (इससे नीचे पत्तियाँ काली पड़ जाती हैं और कोशिकाओं को नुकसान होता है)। टमाटर के साथ उगाने से कीट (thrips, सफेद मक्खी) कम होते हैं और उपज बढ़ सकती है; हालाँकि स्वाद में सुधार पारंपरिक/किस्सागोई पर आधारित है — WVU के 3 साल के दोहरे-अंध स्वाद परीक्षणों में कोई स्थिर अंतर नहीं मिला। जब पौधा ~15 cm का हो जाए तो उसकी शीर्ष कली तोड़ दें (pinch): इससे शाखाएँ बढ़ती हैं और फूल आना (bolting) देर से होता है।
🤝 साथी तर्क: दुनिया की सबसे क्लासिक कर्डेश-बितकी (साथी पौधा) जोड़ी: टमाटर के साथ मिलकर यह सफेद मक्खी और सुंडियों के विरुद्ध दोहरी सुरक्षा देती है। शिमला मिर्च और बैंगन के लिए भी लाभदायक; खरपतवार को दबाती है
🔬 वैज्ञानिक संदर्भ
- Schuh, M. ve Kooyman, S.M. (2026) Growing basil in home gardens. University of Minnesota Extension. Erişim adresi: https://extension.umn.edu/vegetables/growing-basil (Erişim: 12 Haziran 2026).
- Iowa State University Extension and Outreach (2025) Growing Basil in the Home Garden. Erişim adresi: https://yardandgarden.extension.iastate.edu/how-to/growing-basil-home-garden (Erişim: 12 Haziran 2026).
- Jett, L.W. (2020) Growing Basil in West Virginia. West Virginia University Extension. Erişim adresi: https://extension.wvu.edu/lawn-gardening-pests/gardening/wv-garden-guide/growing-basil-in-west-virginia (Erişim: 12 Haziran 2026).
- Illinois Extension (2020) Growing Basil in Your Backyard. University of Illinois Extension. Erişim adresi: https://extension.illinois.edu/blogs/flowers-fruits-and-frass/2020-05-13-growing-basil-your-backyard (Erişim: 12 Haziran 2026).
- North Carolina State University Extension (t.y.) Ocimum basilicum (Basil, Sweet Basil). NC State Extension Gardener Plant Toolbox. Erişim adresi: https://plants.ces.ncsu.edu/plants/ocimum-basilicum/ (Erişim: 12 Haziran 2026).
- Royal Horticultural Society (t.y.) Ocimum basilicum (sweet basil). Erişim adresi: https://www.rhs.org.uk/plants/11649/ocimum-basilicum/details (Erişim: 12 Haziran 2026).
- Missouri Botanical Garden (t.y.) Ocimum basilicum. Plant Finder. Erişim adresi: https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a689 (Erişim: 12 Haziran 2026).
- Old Farmer's Almanac (t.y.) Basil Companion Plants: 10 Best Plants to Grow with Basil. Erişim adresi: https://www.almanac.com/companion-plants-for-basil (Erişim: 12 Haziran 2026).
- West Coast Seeds (t.y.) Companion Planting. Erişim adresi: https://www.westcoastseeds.com/blogs/wcs-academy/companion-planting (Erişim: 12 Haziran 2026).
- Ben-Issa, R., Gomez, L. ve Gautier, H. (2017) 'Companion Plants for Aphid Pest Management', Insects, 8(4), 112. doi:10.3390/insects8040112.
- Rizzi, L., Rafiq, M., Cabrol, M., Simon, S., Gomez, L., Lavigne, C., Franck, P. ve Gautier, H. (2025) 'Effect of intercropping apple trees with basil (Ocimum basilicum) or French marigold (Tagetes patula) on the rosy apple aphid regulation (Dysaphis plantaginea) and the abundance of its natural enemies', Pest Management Science, 81(3), s. 1373–1383. doi:10.1002/ps.8538.
- Erken, S., Sönmez, Ç., Sancaktaroğlu, S. ve Bayram, E. (2009) 'Farklı Dikim Sıklıklarının Fesleğen (Ocimum basilicum L.) Bitkisinin Verim ve Kalite Özellikleri Üzerine Etkisi', Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 46(3), s. 165–173.
- Karaca, M., Kara, Ş.M. ve Özcan, M.M. (2017) 'Bazı Fesleğen (Ocimum basilicum L.) Popülasyonlarının Herba Verimi ve Uçucu Yağ Oranının Belirlenmesi', Ordu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 7(2), s. 160–169.